Có những nhiệm vụ được giao bằng mệnh lệnh. Nhưng cũng có những nhiệm vụ được thực hiện bằng cả trái tim. “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” là một hành trình như thế. Mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ góp phần ứng dụng khoa học để xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ mà còn thắp lên niềm hy vọng cho hàng nghìn gia đình đã mòn mỏi chờ đợi người thân trở về suốt nhiều thập kỷ.
Hòa cùng khí thế của cả nước, Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 3 - Lê Thanh Nghị (Bộ CHQS thành phố Hải Phòng) đang khẩn trương phối hợp với các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương triển khai lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn.
Đồng chí Trung tướng Lương Văn Kiểm - Tư lệnh Quân khu kiểm tra và tặng quà động viên Kíp lấy mẫu số 7 thực hiện nhiệm vụ tại nghĩa trang các xã Yết Kiêu, Gia Lộc (ngày 14/7/2026)
Hành trình của những "chìa khóa" mở lối trở về
Trên địa bàn quản lý của Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 3 hiện có 695 phần mộ liệt sĩ cần lấy mẫu ADN, phân bố tại 73 nghĩa trang thuộc 30 xã, phường. Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa lực lượng quân sự, ngành y tế, chính quyền địa phương cùng các cơ quan chuyên môn.
Ngày 25/5/2026, những mẫu ADN đầu tiên được thu nhận tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Nguyễn Lương Bằng, mở đầu cho hành trình đặc biệt này. Đến nay, công tác lấy mẫu đã hoàn thành tại 10 xã, phường gồm: Nguyễn Lương Bằng, Thành Đông, Tân Hưng, Tuệ Tĩnh, Hà Tây, Ái Quốc, Hà Bắc, Nam Đồng, Yết Kiêu và Gia Lộc. Các địa phương còn lại sẽ tiếp tục triển khai đến hết tháng 8/2026 với quyết tâm hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ trên địa bàn sớm hơn kế hoạch.
Kíp lấy mẫu số 3 thực hiện công tác lấy mẫu xét nghiệm hài cốt liệt sĩ tại xã Nguyễn Lương Bằng
Đằng sau mỗi mẫu sinh phẩm là một niềm hy vọng.
Đó là hy vọng của những người mẹ đã bạc trắng mái đầu vẫn mong một ngày biết được nơi con mình yên nghỉ; của những người vợ, người con chưa từng nguôi nỗi nhớ; của những gia đình đã hàng chục năm đi tìm một cái tên, một phần mộ, một nơi để thắp nén hương tri ân.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, bà Nguyễn Thị Ngói (sinh năm 1939, trú tại thôn Tòng Hóa, xã Hải Hưng, thành phố Hải Phòng) vẫn chưa nguôi nỗi nhớ người chồng là liệt sĩ Phạm Văn Tạc (sinh năm 1939, nhập ngũ năm 1964, hy sinh năm 1968 tại chiến trường Khe Sanh, Quảng Trị).
Năm 1959, ông bà nên duyên vợ chồng. Chỉ vỏn vẹn năm năm hạnh phúc, ông lên đường nhập ngũ, để lại người vợ trẻ cùng ba con nhỏ, trong đó có một người con trai và hai người con gái. Từ ngày ấy, bà Ngói vừa thay chồng chăm lo gia đình, vừa lặng lẽ nuôi hy vọng một ngày tìm được nơi ông yên nghỉ.
Nhiều năm sau hòa bình, người con trai duy nhất của ông bà đã nhiều lần cùng mẹ trở lại các chiến trường ở Quảng Trị để dò hỏi tin tức về cha. Thế nhưng, trước khi kịp thực hiện tâm nguyện ấy, người con cũng đã qua đời, để lại nỗi day dứt chưa trọn vẹn cho người mẹ già.
Khi biết Đảng, Nhà nước và Quân đội triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” , người phụ nữ đã bước sang tuổi 87 không giấu được những giọt nước mắt.
Bà nghẹn ngào tâm sự:
"Tôi chờ ông ấy hơn sáu mươi năm rồi. Đến giờ tuổi đã cao, chỉ mong trước khi nhắm mắt có thể biết được ông đang nằm ở đâu để đón ông về quê hương, về với con cháu. Bao năm qua, mẹ con tôi đi tìm mãi mà vẫn chưa có tin tức. Nay thấy Nhà nước, Quân đội quan tâm, ứng dụng khoa học để xác định danh tính các liệt sĩ, tôi lại có thêm hy vọng. Dù kết quả thế nào, tôi vẫn rất biết ơn những cán bộ, chiến sĩ đang ngày đêm làm công việc đầy ý nghĩa này. Chỉ mong những người đã hy sinh vì Tổ quốc đều được gọi đúng tên mình và trở về với gia đình."
Nếu khoa học mang đến lời giải cho những dữ liệu ADN, thì tình người lại chính là động lực để những người làm nhiệm vụ kiên trì theo đuổi hành trình tìm lại danh tính cho các Anh hùng liệt sĩ. Mỗi mẫu ADN hôm nay đều có thể trở thành "chìa khóa" mở cánh cửa trở về cho những người con ưu tú của Tổ quốc sau nhiều thập kỷ nằm lại dưới những tấm bia khắc dòng chữ: "Liệt sĩ chưa biết tên".
Nếu công việc lấy mẫu là tìm kiếm những "mảnh ghép" của quá khứ, thì công tác số hóa chính là sợi dây kết nối toàn bộ hành trình ấy. Đồng chí Thiếu tá Nguyễn Đức Phúc, cán bộ phụ trách số hóa hồ sơ lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ cho biết:
"Nhiều người nghĩ công việc số hóa chỉ đơn thuần là chụp ảnh, nhập dữ liệu, nhưng thực tế đây là khâu đặc biệt quan trọng, quyết định tính chính xác của toàn bộ hồ sơ giám định ADN sau này. Với mỗi phần mộ, chúng tôi phải thực hiện đầy đủ quy trình số hóa theo đúng quy định 14 bước, từ lập mã định danh riêng cho từng ngôi mộ đến ghi nhận, đối chiếu và lưu trữ toàn bộ hình ảnh, dữ liệu của quá trình khai quật, lấy mẫu, hoàn trả hài cốt và bàn giao mẫu giám định. Mọi thông tin đều phải thống nhất tuyệt đối, không được phép xảy ra bất kỳ sai sót nào, bởi chỉ cần nhầm lẫn một mã định danh hay một dữ liệu nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình xác định danh tính liệt sĩ. Chính vì vậy, mỗi thao tác đều đòi hỏi sự tập trung cao độ, cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm lớn. Chúng tôi luôn tự nhủ phải làm việc bằng cả trách nhiệm và sự thành kính, để mỗi hồ sơ hoàn thiện hôm nay sẽ góp thêm một cơ hội đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đúng tên tuổi của mình."
Tổ lấy mẫu thực hiện nhiệm vụ số hoá từng ngôi mộ
Những người lặng lẽ đi tìm tên cho đồng đội
Để hoàn thành khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn, Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 3 được giao Kíp lấy mẫu số 3 thực hiện nhiệm vụ. Sau quá trình triển khai, trước yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, Ban Chỉ đạo 515 thành phố quyết định tăng cường thêm Kíp lấy mẫu số 7 cùng thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn.
Mỗi kíp gồm một nhân viên quân y làm kíp trưởng, một kỹ thuật viên lấy mẫu và một cán bộ thực hiện số hóa dữ liệu. Công việc không chỉ dừng ở việc lấy mẫu mà còn phải quản lý, lưu trữ, bàn giao mẫu đúng quy trình, đồng thời phối hợp hoàn trả nguyên trạng các phần mộ sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Nghiêm túc, cẩn trọng, tỉ mỉ trong từng bước là cách thể hiện sư tri ân với các anh hùng liệt sĩ
Mọi công đoạn đều được thực hiện theo quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm bảo đảm độ chính xác cao nhất phục vụ công tác giám định ADN.
Đồng chí Trung tá QNCN Nguyễn Thị Hải Yến, nhân viên Quân y, Phòng Hậu cần - Kỹ thuật, Kíp trưởng Kíp lấy mẫu số 3, là người đã trực tiếp tham gia chiến dịch từ những ngày đầu.
Chị chia sẻ:
"Đối với chúng tôi, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm thiêng liêng. Công việc diễn ra ngoài trời, thời tiết thay đổi liên tục, nhiều ngày phải làm việc xuyên ngày nghỉ để bảo đảm tiến độ. Là cán bộ nữ, đôi khi cũng có những khó khăn riêng, nhưng mỗi lần đứng trước phần mộ của các liệt sĩ, chúng tôi luôn tự nhủ phải làm bằng tất cả sự cẩn trọng và lòng thành kính. Mỗi lần nâng niu một mẫu hài cốt, chúng tôi đều nghĩ mình đang nâng niu niềm hy vọng của một gia đình đã chờ đợi người thân trở về suốt hàng chục năm. Chính điều đó giúp chúng tôi vượt qua mọi vất vả để hoàn thành tốt nhiệm vụ."
Những chia sẻ mộc mạc ấy phần nào phản ánh những khó khăn mà các cán bộ, chiến sĩ đang trải qua.
Giữa mùa hè Hải Phòng, cái nắng như thiêu đốt phủ kín các nghĩa trang. Có ngày nền đất nóng rát dưới chân, có hôm mưa lớn bất chợt khiến công việc phải nhiều lần tạm dừng rồi lại khẩn trương tiếp tục khi thời tiết cho phép. Dẫu vậy, các kíp công tác vẫn kiên trì bám nhiệm vụ, tranh thủ từng giờ thuận lợi để không làm chậm tiến độ chung.
Chính xác để tri ân
Không giống nhiều nhiệm vụ khác, công tác lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối.
Mỗi lần mở một phần mộ, từng thao tác lựa chọn vị trí lấy mẫu, bảo quản, ghi chép, số hóa thông tin đều phải được thực hiện đồng bộ, tỉ mỉ theo đúng quy trình. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả giám định sau này.
Chính vì vậy, dù áp lực tiến độ rất lớn, các kíp lấy mẫu luôn kiên quyết không chạy theo số lượng mà đặt chất lượng lên hàng đầu.
Theo Đại tá Tạ Minh Phương, Bí thư Đảng uỷ, Chính ủy Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 3 - Lê Thanh Nghị, ngay từ khi triển khai chiến dịch, Đảng ủy, chỉ huy đơn vị đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, vì vậy mọi mặt công tác đều được chuẩn bị kỹ lưỡng.
"Đảng ủy, chỉ huy đơn vị đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, chủ động phối hợp với các địa phương và lực lượng liên quan, xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng địa bàn. Chúng tôi xác định tiến độ rất quan trọng nhưng chất lượng và tính chính xác của từng mẫu ADN còn quan trọng hơn. Đơn vị quyết tâm hoàn thành chiến dịch đúng kế hoạch theo chỉ đạo của Ban chỉ đạo 515 thành phố, bảo đảm tuyệt đối chất lượng từng mẫu sinh phẩm, góp phần để ngày càng nhiều anh hùng liệt sĩ được xác định danh tính, trở về với gia đình và quê hương."
Mỗi mẫu ADN được xác định, là một hy vọng đưa danh tính liệt sĩ về với gia đình, người thân
Mệnh lệnh từ trái tim
Có những giọt mồ hôi rơi xuống giữa trưa nắng.
Có những ngày nghỉ được dành trọn nơi nghĩa trang.
Có những đôi bàn tay nâng niu từng mẩu xương còn sót lại với tất cả sự kính trọng.
Đó là những hình ảnh bình dị nhưng lay động, bởi phía sau mỗi thao tác chuyên môn là một tấm lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.
Chiến dịch lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ tại Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 3 - Lê Thanh Nghị không đơn thuần là hành trình của khoa học, mà còn là hành trình của ký ức, của trách nhiệm và của lòng biết ơn.
Thời gian có thể làm phai mờ nhiều dấu vết, nhưng không thể làm vơi đi đạo lý của dân tộc Việt Nam đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của đất nước.
Rồi sẽ có những ngôi mộ liệt sĩ được gọi đúng tên. Rồi sẽ có những gia đình sau gần sáu thập kỷ chờ đợi được đón người thân trở về trong niềm xúc động nghẹn ngào. Và trên hết, mỗi mẫu ADN được hoàn thành hôm nay chính là một lời tri ân của thế hệ hôm nay gửi tới những người đã hiến trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bởi thời gian có thể phủ bụi lên những dấu tích chiến tranh, nhưng không bao giờ có thể làm phai nhạt đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.
Tác giả: Nguyễn Thơm