Sáng 22-9, tại khu vực Mả Chìa, xã Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hải Phòng phối hợp với Viện Thiết kế/Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật tổ chức khảo sát, dò tìm bằng thiết bị radar xuyên đất (GPR) tại khu vực được xác định có thông tin nghi liên quan đến nơi chôn cất tập thể hài cốt liệt sĩ. Đây là hoạt động thiết thực thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.
Đại tá Trần Ánh Dương - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS thành phố Hải Phòng cùng các đồng chí cán bộ xã Vĩnh Bảo tại thực địa
Theo hồ sơ lưu trữ của Đảng bộ huyện Vĩnh Bảo (nay là xã Vĩnh Bảo) và thông tin do nhân chứng, thân nhân liệt sĩ cung cấp, trong những năm 1950-1951, sau các cuộc càn quét, đánh chiếm huyện Vĩnh Bảo, thực dân Pháp xây dựng Bốt Mai Sơn trên địa bàn Nhân Hòa, nay thuộc xã Vĩnh Bảo. Bốt được xây dựng kiên cố, có tường đá cao hơn 3m, hào sâu và hàng rào dây thép gai, là nơi quân Pháp tổ chức đóng quân, thường xuyên tiến hành các cuộc lùng sục, càn quét, bắt giữ những người bị nghi ngờ hoạt động hoặc ủng hộ cách mạng. Theo thông tin do các nhân chứng cung cấp, nhiều người sau khi bị bắt giữ, tra tấn tại Bốt Mai Sơn đã bị đưa đến khu vực Mả Chìa hành quyết và chôn cất; trong đó có những hố chôn tập thể với nhiều người.
Trong quá trình thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo Đề án 1237, các nhân chứng và thân nhân liệt sĩ đã cung cấp thông tin về 8 liệt sĩ hy sinh và được chôn cất tại khu vực Mả Chìa nhưng chưa xác định được vị trí cụ thể. Những thông tin này đã được các cơ quan chức năng và địa phương tổ chức xác minh, lập hồ sơ, biên bản kết luận trong các năm 2019, 2022; được Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Hải Phòng tổng hợp tại Báo cáo số 5068/BC-BCH ngày 5-8-2023 về bổ sung dữ liệu kết luận địa bàn đợt 1 năm 2023. Kết quả xác minh trước đây cho thấy, do chưa xác định được chính xác vị trí chôn cất, việc tìm kiếm, quy tập 8 liệt sĩ chưa thể triển khai; đồng thời không loại trừ khả năng các liệt sĩ được chôn cùng nhiều người dân bị sát hại trong các cuộc đàn áp của thực dân Pháp.
Từ những nguồn thông tin quý giá được lưu giữ qua nhiều năm, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hải Phòng tiếp tục tổ chức khảo sát thực địa, từng bước làm rõ các dấu tích còn lại. Tại khu vực Mả Chìa, tổ chuyên gia Viện Thiết kế/Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật triển khai thiết bị radar xuyên đất GPR tiến hành quét khảo sát theo các tuyến được xác định, thu nhận dữ liệu và phân tích các tín hiệu phản xạ trong lòng đất. Khác với phương pháp tìm kiếm truyền thống, radar xuyên đất cho phép khảo sát không phá hủy, phát hiện và nhận diện các dấu hiệu bất thường trong các lớp đất, qua đó hỗ trợ khoanh vùng những vị trí cần tiếp tục xác minh, kiểm tra bằng các biện pháp chuyên môn.
Việc đưa thiết bị khoa học, công nghệ vào khảo sát tại khu vực Mả Chìa có ý nghĩa quan trọng, bởi sau gần tám thập kỷ, địa hình, thổ nhưỡng và cảnh quan khu vực đã có nhiều thay đổi; những dấu tích trên mặt đất không còn nguyên vẹn, trong khi thông tin về vị trí chôn cất chủ yếu được thu thập qua nhân chứng và hồ sơ lịch sử. Việc kết hợp giữa tư liệu lịch sử, thông tin nhân chứng với phương pháp khảo sát địa vật lý hiện đại sẽ góp phần nâng cao độ tin cậy trong xác định khu vực có dấu hiệu bất thường, tạo thêm căn cứ khoa học cho các bước tìm kiếm tiếp theo.
Từng đường quét radar hôm nay vì thế không đơn thuần là một hoạt động kỹ thuật. Đó là hành trình lần tìm những dấu tích còn lại của một thời kỳ chiến tranh khốc liệt, là sự tiếp nối những thông tin mà các thế hệ nhân chứng đã gìn giữ và trao truyền. Phía sau mỗi dữ liệu thu được là niềm mong mỏi của thân nhân liệt sĩ, là câu hỏi còn bỏ ngỏ về nơi an nghỉ của những người đã hy sinh trong những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh.
Tổ chuyên gia Viện Thiết kế/ Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật khảo sát radar xuyên đất tại vị trí khu vực Mả Chìa
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn chưa thể dừng lại khi còn những người con của Tổ quốc chưa được xác định nơi an nghỉ. Với tinh thần trách nhiệm, nghĩa tình và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Hải Phòng đang tiếp tục huy động các lực lượng, khai thác tối đa các nguồn thông tin, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tại Mả Chìa, những tín hiệu được ghi nhận dưới lòng đất hôm nay đang mở thêm một hướng tiếp cận mới, góp phần từng bước làm sáng tỏ những thông tin còn nằm lại với thời gian.
Hành trình ấy có thể còn nhiều khó khăn, song mỗi mét đất được khảo sát, mỗi dấu hiệu được xác minh đều mang theo một niềm hy vọng. Đó là hy vọng đưa những người đã hy sinh trở về với đồng đội, với quê hương, với gia đình; đồng thời góp phần hoàn thành trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho độc lập, tự do của Tổ quốc./.
Tác giả: Trần Duy